Page 52 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

muốn bảo vệ đạo của Chu Công, Khổng Tử. Ông nhắc

tới cảnh nghèo của Tứ Lộ, Nhan Uyên, lòng trong
sạch của Hứa Do, Sào Phủ, nỗi oan ức của Khuất
Nguyên, cảnh chìm nổi của Đỗ Phủ, hào khí của Văn
Thiên Tường, tấm lòng cô trung của Bá Nhân, Tử Mỹ...

Nguyễn Trãi không chỉ dừng lại ở Nho giáo. Bộ
óc vĩ đại của nhà trí thức ấy đã tiếp thu toàn bộ kiến

thức đương thời. Ngoài Nho giáo, ông đã đọc và nghiên
cứu các loại sách có thể có trong tay: từ giáo lý nhà
Phật đến tư tưởng Lão Trang, từ các tác gia thời Tiên
Tần cho đến những sách mới nhặt được du nhập.

Cũng có người coi ông như một Phật tử bởi ông
hay viếng cảnh chùa, hay bàn luận và ngâm vịnh với

nhà sư, có lúc ông bàn về đạo Phật: “Bụi ấy là lòng,
bụi hà cầu” (Mạn thuật, số 30). Có lúc ông lại ngỏ ý
muốn theo phái học Thượng thừa. Tuy nhiên, ông
không hề có tư tưởng tiêu cực và mê tín.

Nguyễn Trãi cũng đã làm hàng trăm bài thơ ngợi
ca thú tiêu dao giữa cảnh trời mây, trăng nước. Ông

muốn làm bạn với chim hoa, với suối rừng và mây
núi. Ông cũng từng coi bầu trời là nhỏ bé, coi cuộc
sống là hư vô. Người ta cũng thấy phảng phất ở ông
những lời nói và cử chỉ của Lão Tử, Trang Tử, Liệt

| 52