Page 54 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

nước mình về mọi mặt: lịch sử, địa lý, phong tục tập

quán, nghề nghiệp, thổ sản. Những hiểu biết sâu sắc
của ông về xã hội Việt Nam đã là cơ sở vững chắc để
sau đây ông chế định ra đường lối và mưu lược trong
sự nghiệp giải phóng nhân dân. Những hiểu biết ấy

đã thể hiện phong phú biết chừng nào trong cuốn Dư
địa chí mà ông chỉ viết trong có mười ngày, khi có
lệnh của vua.

3. Với vốn hiểu biết sâu rộng ấy, Nguyễn Trãi luôn luôn suy nghĩ
về trách nhiệm và vinh dự của người trí thức:

Đầu tiếc đội mòn khăn Đỗ Phủ,

Tay còn lọ hái cúc Uyên Minh.
(Mạn thuật, số 31)

Nguyễn Trãi quả nhiều lúc có nhắc đến trường

hợp Đào Tiềm về vườn hái cúc, Lâm Bô thích “nuôi
hạc, trồng mai”. Dương Thực quen sống với hạc rừng
và vượn núi. Tuy nhiên, ông không hề đi ở ẩn như
những người ấy. Ông muốn làm việc gì có ích cho đời,
để khỏi thẹn với chiếc khăn Đỗ Phủ đội trên đầu.

Nhưng khăn Đỗ Phủ mà ông “đội mòn” lại là cái

khăn mà mọi nhà Nho đều đội.

| 54