Page 63 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

chóng thất bại và đất nước đã bị quân Minh xâm

chiếm. Vấn đề trung hiếu lại được đặt ra với Nguyễn
Trãi. Giặc Minh đã bắt vua và cha của ông giải về
Trung Quốc. Theo đạo thờ vua, thờ cha, đáng lẽ ông
phải sống chết theo vua và theo cha. Nhưng ông đã

không làm như thế. Nhất trí với lời dặn của cha, ông
đã quay trở về tìm đường cứu nước, cứu dân, coi đó
mới thật là đại trung đại hiếu.

Lúc đó, trên khắp đất nước đều có những phong
trào nổi dậy để đánh đuổi quân xâm lược, nhằm khôi
phục nhà Trần hay nhà Hồ, nhưng Nguyễn Trãi đã

không tham gia bất cứ cuộc khởi nghĩa nào kể cả
những phong trào rộng lớn của các vua hậu Trần:
Trần Quỹ, Trần Quý Khoáng... Nguyễn Trãi không
thể tin vào những ông vua này, bởi những ông ấy chỉ
đại diện cho quyền lợi ích kỷ của nhà Trần, chứ
không phải cho sự nghiệp lâu dài của Tổ quốc và

nhân dân.

Khác hẳn với những nhà Nho đương thời, mà
một bộ phận đã theo giặc, một bộ phận khác đi với
các vua hậu Trần. Nguyễn Trãi tìm đến Lê Lợi, một
người áo vải ở Lam Sơn. Người ấy chẳng thuộc dòng

họ vua chúa nào, nhưng lại có khả năng tập hợp

63 |