Page 62 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

án Hồ Quý Ly. Thậm chí có những nhà Nho như Bùi

Bá Kỳ đi cầu cứu quân Minh và đón chúng về để
đánh nhà Hồ và xâm lược đất nước.

Cũng với quan niệm ấy, sau này đại bộ phận nhà
Nho thời cuối Lê đã trung thành mù quáng với Lê
Chiêu Thống, cùng với hắn đón quân nhà Thanh về,
và nhiều người đến phút cuối cùng vẫn chống lại

Quang Trung.

Khác hẳn với những nhà Nho ấy, Nguyễn Trãi đã
suốt đời phục vụ cho Tổ quốc và nhân dân chứ không
bao giờ chỉ chiến đấu cho riêng một dòng họ.

Khi triều đại nhà Trần ngày một suy thoái, các
vua Trần ngày một bạc nhược, không còn đủ tài đức
để bảo vệ và xây dựng đất nước nữa thì sự thay thế

các vua Trần bằng những người có tài đức hơn là một
tất yếu lịch sử. Nguyễn Trãi theo quan niệm này nên
khi Hồ Quý Ly phế bỏ nhà Trần để lên ngôi vua, ông
cũng đã chẳng tiếc thương gì cho triều đại cũ mà đã
cùng cha mình ra cộng tác với Hồ Quý Ly ngay từ

buổi đầu.

Tiếc rằng những cải cách to lớn của Hồ Quý Ly
đã không được nhân dân ủng hộ. Nhà Hồ đã nhanh

| 62