Page 58 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

vì “nợ nước chưa xong đầu đã bạc”. Nhưng tiếc thay,

còn bao nhiêu trí thức khác đã mang danh nhà Nho
lại cúi đầu trước quân xâm lược, nhận mũ cao, áo dài
của chúng để quay lại thống trị nhân dân. Bằng
những câu chữ rút ra từ sách vở của thánh hiền, họ

đã bào chữa cho những hành vi phản bội của họ.
Là cháu ngoại của dòng họ anh hùng, từ ngày

còn thơ Nguyễn Trãi đã sống giữa những truyền
thuyết và di tích anh hùng “Đoạt sáo Chương Dương
độ, cầm Hồ Hàm Tử quan”. Câu thơ đầy khí phách
ấy của cụ ngoại là Trần Quang Khải đã sớm vang

trong đầu óc ông trước khi ông đọc chữ “thánh hiền”.
Còn đây, sông Bạch Đằng và bến Vạn Kiếp, nơi

hàng ngàn chiếc thuyền giặc từng bị đánh đắm giữa
lòng sông! Cách đây không lâu, nhân dân ta đã ba
lần đánh gục ngã kẻ thù hung hãn nhất của thế giới
và vũ khí của chúng vẫn còn xếp lại như núi ở bên bờ

(Xem Bạch Đằng hải khẩu).
Với khí phách anh hùng ấy, Nguyễn Trãi sẽ viết

Bình Ngô đại cáo, áng “thiên cổ hùng văn” vừa phản
ánh sự nghiệp lẫy lừng của Lê Lợi và nghĩa quân Lam
Sơn, vừa nối tiếp Lý Thường Kiệt và Trần Hưng Đạo
thể hiện tâm hồn và dũng khí của dân tộc Việt Nam.

| 58