Page 60 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

Chính với ý thức sâu sắc về Tổ quốc của mình,

mà Nguyễn Trãi đã quan niệm sâu sắc thế nào là
trung và hiếu.

Ở Khổng giáo, trung là trung với ông vua của
mình, trung với dòng họ nhà vua ấy. Khái niệm mất
nước ở Trung Quốc chỉ có nghĩa là mất quyền thống
trị của một dòng họ. Các nhà Nho thời xưa ở Trung

Quốc không có ý thức về Tổ quốc. Họ đi hết nước này
sang nước khác. Nơi nào dùng họ thì nơi ấy là Tổ quốc.

Người nào nuôi họ tử tế thì họ thờ phụng, coi đó
là trung. Họ là thực khách ở những nhà Mạnh Thường
quân, Bình Nguyên quân, Tín Lăng quân, hàng ngày
được nuôi ăn rồi chờ một dịp nào đó để báo đáp, ít

nhất cũng bắt chước được tiếng mèo kêu, chó sủa để
cuối cùng có thể dùng được vào việc gì cho chủ. Họ là
Yêu Ly, là Kinh Kha, là Dự Nhượng, là Điển Vi sẵn
sàng chết cho một người để đền ơn tri ngộ.

Ngũ Tử Tư vẫn được gọi là “trung thần” mặc dầu
anh ta thù ghét Tổ quốc mình là nước Sở và thề đạp

đổ nước Sở. Anh ta trung thành với vua nước Ngô,
tên vua xâm lược mà anh ta từng đưa về để giày xéo
quê hương.

| 60