Page 97 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

của đồng tiền mà không thấy mặt tiến bộ của nó.

Đồng tiền đã đem lại sự suy đồi cho đạo đức nhưng
cũng là một tia sáng về tương lai của đất nước. Ông
quay lại quá khứ nhìn lại cái vòng luẩn quẩn của
một xã hội mà sự trì trệ đã kéo dài hàng ngàn năm.

Ông cũng nhìn về tương lai nhưng cái tương lai
vẫn mù mịt ấy không cho ông nhìn thấy sự phủ định
tất yếu của ngày hôm nay mà chỉ đẩy lùi ông trở về

cái quá khứ của ngày Nghiêu tháng Thuấn. Phải
chăng chính vì thế, ông trở thành bảo thủ và sự bất
lực của ông là bi kịch của ông.

Điều đau xót nhất là cuộc chiến tranh liên miên
diễn ra suốt cuộc đời ông giữa các tập đoàn phong
kiến đã đẩy nhân dân vào cảnh “thành xương sông
máu”. Do chiến tranh ấy mà nhân dân lao động

chung quanh ông đã phải sống cuộc đời chia ly, đói rét,
nhà cửa bị tàn phá, ruộng đồng thành hoang phế.

Thái độ của ông đối với hòa bình và chiến tranh
là rất rõ ràng. Ông tham gia vào các cuộc chinh phạt
nhằm chống lại bọn giặc cướp tàn hại nhân dân.
Nhưng đối với các cuộc chiến tranh khác, những cuộc
chiến tranh vì lợi ích của cá nhân và dòng họ thì ông

lại kịch liệt lên án.

97 |