Page 93 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

cần được rọi soi vào những điểm bản chất trong thế

giới quan của ông, để từ đó đánh giá mặt tiến bộ và
mặt hạn chế, khi ông ứng dụng những quan điểm đó
vào cuộc đời ông và truyền lại cho hậu thế.

Ông là một nhà Nho, là một người được chính
truyền về tư tưởng Khổng giáo. Ông đã dành nhiều
bài thơ để giải thích tỉ mỉ về đạo cương thường, về

mối quan hệ giữa vua tôi, cha con, chồng vợ, anh em,
bè bạn...

Không ai có thể chối cãi điều đó, nhưng từ đây lại
nghĩ rằng ông không tiếp thu gì ở đạo Phật và đạo
Lão thì lại là một điều rất không đúng. Có nhà Nho
nào trong lịch sử Việt Nam mà lại không nghiên cứu

các sách Lão Trang và các sách Phật học. Khổng giáo
trở thành độc tôn từ thế kỷ 15 nhưng không vì thế
mà truyền thống kết hợp “tam giáo” từ thời nhà Lý
đã bị gạt bỏ.

Từ đầu chí cuối, ông chưa bao giờ đi ngược lại
đạo Nho. Nhưng khi cáo quan trở về, sống giữa cỏ

hoa sông nước, ông muốn gần gũi với thiên nhiên,
thực hiện thuyết vô vi, ca ngợi chữ “Nhàn”. Ông
không bài xích Phật nhưng tư tưởng thiên học thấm
đượm trong rất nhiều bài thơ. Bài văn bia ở bên quán

93 |