Page 89 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

nước, cho dân. Chúng ta thông cảm với ông, coi đó

không phải là khuyết điểm của ông mà là khuyết
điểm của thời đại.

Cũng như Mạc Đăng Dung, nhà chính trị xuất
sắc trong lúc đó và cũng như những nhà trí thức
cùng thời, ông đã không thể hiểu được xã hội ông
đang sống sẽ đi đến đâu và xã hội nào sẽ thay thế xã

hội ấy.

Ngay so với Mạc Đăng Dung, ông cũng không có
một quan điểm xã hội tiến bộ hơn. Mạc Đăng Dung ít
nhất còn thấy được vai trò công nghiệp và thương
nghiệp, còn nhìn được mối quan hệ hàng hóa trong
phạm vi toàn quốc, còn hiểu được phần nào tình hình

buôn bán của các nước công nghiệp phương Tây.

Còn Nguyễn Bỉnh Khiêm thì khác. Trước tình
hình xã hội phức tạp và suy đồi, ông chỉ quanh quẩn
với am Bạch Vân, với quán Trung Tân, chỉ an phận
với cỏ hoa, chim, cá, gió, trăng, giữa một quê hương
bùn lầy nước đọng. Ông không đoán được những gì

đang diễn biến ở bên ngoài xã hội của ông, không dự
báo được những gì sẽ xảy ra sau cái thời đại ông đang
sống. Ông cũng không hề biết rằng các nước phát
triển về công nghiệp, thương nghiệp ở phương Tây

89 |