Page 91 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

với một chế độ quan liêu, một nền kinh tế nông

nghiệp theo kiểu giao nộp từ bên dưới và cấp phát từ
bên trên.

Từ các triều đại Ngô, Đinh, Lý, Trần, Lê, nước ta
giành được độc lập. Khổng giáo được tiếp nhận như
một ý thức hệ có sẵn phù hợp với trật tự kinh tế xã
hội mà tầng lớp thống trị nước ta muốn duy trì.

Từ thế kỷ 15, Phật giáo đã suy yếu dần, Khổng

giáo giữ địa vị độc tôn. Các trí thức Việt Nam từ
Trương Hán Siêu, Chu Văn An, Nguyễn Trãi cho đến
Nguyễn Bỉnh Khiêm và các trí thức sau này, tất cả
đều xuất thân từ cửa Khổng sân Trình. Sách vở thời
đó, kể cả các sách của Phật, của Lão đều không

nhiều lắm. Kiến thức thời kỳ đó cũng chỉ quanh quẩn
chung quanh những lời nói và việc làm của thánh
hiền, những sự kiện lịch sử đã từng được phân tích
và bình luận. Các nhà nghiên cứu ngày nay gặp rất

nhiều khó khăn khi muốn phân biệt sự khác nhau
giữa các nhà trí thức thời xưa, khi những người này
cũng nói đến những khái niệm cơ bản trong hệ thống
kiến thức của Khổng giáo. Rất khó phân biệt sự khác
nhau giữa Chu Văn An, Nguyễn Trãi và Nguyễn

Bỉnh Khiêm khi các ông cùng nói tới nhân, nghĩa,

91 |