Page 295 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

cực lánh đời ở một số trí thức. Đồng thời cuộc đấu

tranh giành quyền sống của nhân dân, cuộc đời lao
động vất vả của họ, là cơ sở xã hội cho sự xuất hiện
tầng lớp trí thức khác nữa. Địa vị xã hội, tài năng trí
tuệ và phẩm chất của những người trí thức này gắn

bó chặt chẽ với nhân dân như hình với bóng.
Nguyễn Đình Chiểu là người tiêu biểu cho tầng

lớp trí thức này. Dưới ngòi bút của ông, những khái
niệm của Nho giáo mang một nội dung nhân dân,
dân tộc và thời đại. Điều đó chứng tỏ rằng Nho giáo
trong quan niệm của ông không hoàn toàn giống với

Nho giáo ở các nhà trí thức quan phương. Cho nên
không phải là ngẫu nhiên mà cùng xuất thân từ cửa
Khổng sân Trình mà Nguyễn Đình Chiểu với Nguyễn
Hữu Huân, Phan Văn Trị, Bùi Hữu Nghĩa thì chống
Pháp, còn Hoàng Cao Khải, Tôn Thọ Tường làm tay
sai cho giặc.

Những sự dị biệt như vậy của Nho giáo ở các
tầng lớp trí thức nho sĩ khác nhau là một hiện tượng
tất nhiên vì nó có nguồn gốc từ trong đời sống hiện
thực. Đây cũng không phải là trường hợp riêng của
Việt Nam. Nho giáo ở Trung Quốc sau khi Khổng Tử

mất cũng chia làm nhiều phái và cũng phải bao phen

295 |