Page 299 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử
P. 299
người ở cương vị vua quan, ở địa vị “bề trên” phải từ
nhân dân mà ra và đáp ứng được nguyện vọng của
nhân dân. Các nhân vật Thạch Sanh, Tống Trân,
Phạm Công trong truyện Nôm bình dân đã thể hiện
khá rõ điều đó.
Mặc dù vậy, do không thể có một hệ tư tưởng độc
lập, không thể sáng tạo ra được một hệ thống khái
niệm về triết học, chính trị, đạo đức và khoa học, họ
thường phải sử dụng những lý thuyết, những khái
niệm, những phương tiện tư duy do thời đại của họ
đem lại. Những vật liệu, tư tưởng này phần nhiều do
các nhà trí thức của giai cấp thống trị tạo ra, hoặc
tiếp thu từ bên ngoài, rồi phổ biến trong toàn thể xã
hội. Trong hoàn cảnh nước ta thời phong kiến, hệ tư
tưởng thống trị trước hết là hệ thống khái niệm Nho
giáo đã ăn sâu vào mọi quan hệ xã hội và được các
tầng lớp từ quý tộc cho đến bình dân sử dụng như
những công cụ để suy nghĩ và phát ngôn. Nhân,
nghĩa, trung, hiếu, tiết hạnh là những khái niệm
được sử dụng hằng ngày trong các quan hệ đạo đức.
Nhưng những khái niệm ấy đã biến đổi theo dòng
lịch sử và qua những quan niệm khác nhau của các
tầng lớp xã hội khác nhau. Những biến đổi trong nội
299 |
