Page 298 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

Chính do những giới hạn ngặt nghèo của thời đại

và do sự chi phối của hệ tư tưởng thống trị như thế
mà các tầng lớp nhân dân lao động phi vô sản dưới
thời phong kiến không thể vươn tới quan niệm về
một trật tự xã hội, một phương thức hoạt động khác

hẳn với xã hội phong kiến. Họ vẫn quan niệm rằng
một xã hội bao giờ cũng phải có vua quan, có trên
dưới, có tôn ti trật tự từ trong gia đình đến ngoài xã
hội, với những quan hệ ruộng đất mà họ tưởng như
là một trạng thái tự nhiên. Những con người, những
sự việc mà họ đề cập tới trong văn học dân gian và

trong các truyện Nôm bình dân đều tồn tại trong bốn
bức tường của những quan hệ kinh tế và chính trị ấy.

Tuy nhiên, không phải vì thế mà tình cảm và
mọi sự suy nghĩ của nhân dân đều nhất trí với giai
cấp thống trị. Họ cũng quan tâm đến “nhân tình thế
thái”, nhưng đây là sự quan tâm xuất phát từ yêu

cầu của bản thân họ, nghĩa là từ lợi ích của nhân dân
lao động. Do đó mà trong văn học dân gian, nhất là
trong ca dao, truyện tiếu lâm và truyện cổ dân gian,
nhân dân đã bộc lộ rõ sự phê phán và đả kích của

mình đối với những vua quan độc ác, những tên
cường hào hống hách và thiết tha đòi hỏi những

| 298