Page 296 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

đổi thay, chính vì nó đã đáp ứng với những hoàn cảnh

xã hội khác nhau qua các thời đại và đã phản ánh
những địa vị xã hội khác nhau ở các tầng lớp trí thức.

Vì những lý do trên đây mà khi đánh giá ảnh
hưởng của Nho giáo đối với một người trí thức nào đó
không thể dựa vào một công thức cứng đờ, mà phải
xem xét lập trường tư tưởng của họ gắn liền với hoạt

động xã hội và lợi ích giai cấp của họ.

Nguyễn Đình Chiểu cũng không vượt khỏi hệ tư
tưởng phong kiến Nho giáo còn vì bản thân nhân dân
mà ông đại diện cũng phải chịu sự quy định của
trình độ chính trị, xã hội và tư tưởng của thời đại.

Nhân dân không phải là một khái niệm trừu tượng
nhằm phản ánh một khối người cố định và mang
những thuộc tính bất biến. Nhân dân là một khái
niệm lịch sử, sản phẩm của hình thái kinh tế xã hội

nhất định. Lẽ dĩ nhiên trong bất cứ thời kỳ lịch sử
nào, nhân dân về cơ bản vẫn là những người lao
động. Nhưng sự phân tầng của những người lao động
và đặc điểm của những tầng lớp này ở mỗi thời kỳ lại

phụ thuộc vào một phương thức sản xuất nhất định.
Dưới chế độ phong kiến ở nước ta, khi chưa có sự
xuất hiện của giai cấp công nhân, thì nhân dân,

| 296