Page 302 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

hề giới hạn từ dân tự do trở lên như đã nói trong các

giáo điều Khổng Mạnh. Nó cũng không hề bị thần bí
hóa và nâng lên thành phạm trù tuyệt đối vượt ra
khỏi phạm vi xã hội loài người như các Hán Nho và
Tống Nho đã làm. Nó càng không giống gì với cái gọi

là điều nhân đã trở thành công cụ tư tưởng nhằm
biện hộ cho chính sách xâm lược của nước lớn đối với
nước nhỏ, nhằm bào chữa cho sự đầu hàng thỏa hiệp
với giặc ngoại xâm. Còn điều nghĩa trong quan niệm
của Nguyễn Đình Chiểu không phải là nhằm bảo
đảm sự an toàn về mặt quyền lợi địa vị của một số ít

người giàu sang phú quý và có quyền thế trong xã
hội phong kiến. Nghĩa ở Nguyễn Đình Chiểu gắn liền
với lợi ích của nhân dân.

Điều đáng lưu ý là Nguyễn Đình Chiểu đã đưa
vào khái niệm nhân và nghĩa những yếu tố lành
mạnh từ trong cuộc sống của nhân dân.

Đối với Nguyễn Đình Chiểu, khái niệm nhân
không chỉ được giới hạn trong một số đẳng cấp bên
trên như ở Khổng Tử. Nhân ở ông đề cập đến tất cả
các tầng lớp nhân dân trong xã hội. Lòng thương
người của Nguyễn Đình Chiểu trước hết là lòng

thương dân, nhất là thương các tầng lớp dân nghèo

| 302