Page 307 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

Nghĩa là trách nhiệm đạo đức phải thực hiện đối với

nhà, đối với nước, đối với nhau trong hàng ngũ nhân
dân lao động.

Đối với nhân dân thì nhân nghĩa phải biểu hiện
thành việc làm điều thiện, hết lòng giúp đỡ nhân dân
bảo vệ hạnh phúc và an toàn cho nhân dân trong cơn
nguy biến:

Trọn mình noi nghĩa ở nhân,

Bo bo giữ việc, ra ân làm lành. (364)

Đối với Tổ quốc và gia đình thì lòng yêu thương

rộng lớn bắt đầu từ tình cảm gia đình, nghĩa vụ lớn
nhất phải dành cho Tổ quốc:

Mến nghĩa bao đành làm phản nước,

Có nhân nào nỡ phụ tình nhà. (234)

Ở Nguyễn Đình Chiểu, nhân nghĩa không những
mang dấu ấn của thời đại, mà còn thực sự kế thừa
được truyền thống nhân nghĩa của ông cha ta. Tiêu
biểu cho truyền thống ấy là người anh hùng dân tộc

Nguyễn Trãi. Chính Nguyễn Trãi đã vận dụng khái
niệm nhân nghĩa của Nho giáo để nói lên yêu cầu
giải phóng đất nước, giải phóng nhân dân khỏi sự

307 |