Page 311 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

Điều quan trọng ở đây là Nguyễn Đình Chiểu đã

cải biến khái niệm trung của Nho giáo và làm cho nó
có những nét mới mẻ sinh động nhằm đáp ứng một
phần nào những yêu cầu dân chủ và dân tộc của
nhân dân Việt Nam ở nửa cuối thế kỷ 19. Ông quan

niệm rằng, đạo trung quân là cần thiết cho mọi người.
Nhưng ông đòi hỏi một ông vua được mọi người tôn
thờ phải là ông vua hiền tài, thương dân yêu nước.
Ông vua ấy phải tượng trưng cho hạnh phúc của
nhân dân và nền tự chủ của đất nước. Ông ta phải
biết nghiêng mình xuống cứu vớt những con người

sống trong đau khổ và hoạn nạn, và nhất là phải biết
cùng toàn dân bảo vệ Tổ quốc khi có giặc xâm lăng.
Trong suốt đời mình, nhất là khi đất nước bị giày xéo
ông tha thiết mong đợi một ông vua như thế.

Vua ở đâu, khi quần chúng đau khổ:

Hoa cỏ ngùi ngùi ngóng gió đông,

Chúa xuân đâu hỡi có hay không (231)

Vua ở đâu, khi đất nước bị xâm lược, mọi người
muốn đón đường níu hỏi:

Cỏ cây đưa nhánh đón đường,

Như tuồng muốn hỏi: Đông hoàng ở đâu? (299)

311 |