Page 309 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

Xét về mặt nguồn gốc và lịch sử, thì bản thân
khái niệm trung của Nho giáo cũng có một quá trình

diễn biến phức tạp. Với các nhà sáng lập đạo Nho
như Khổng Tử và Mạnh Tử, thì khái niệm trung có
một ý nghĩa rộng rãi. Nó nói lên cái đức tính một
lòng một dạ đối với một người nào đó, trong đó nổi
bật lên nhất là sự hết lòng thờ vua của người bè tôi.

1
(Tăng Tử viết: “Vi nhân mưu nhi bất trung hồ” .
Khổng Tử viết: “Thần sự quân dĩ trung” . Nói cách
2
khác, đó là một tiêu chuẩn về hành vi giữa người và
người. Vì vậy, trung không chỉ là đạo đức của kẻ bề
tôi. Riêng Mạnh Tử thì lại ít chú trọng đến trung với
tính cách là một nguyên tắc của kẻ bề tôi, vì ông xem

quan hệ vua tôi chỉ là tương đối.

Từ thời Hán trở đi, sau khi nền quân chủ chuyên
chế trung ương tập quyền được xác lập, thì cái đạo
trung quân ngày càng được nhấn mạnh và được nâng
lên địa vị cao nhất của Nho học. Chính Đồng Trọng
Thư đã xếp đạo “trung quân” lên hàng đầu của hệ
thống quy phạm đạo đức tam cương ngũ thường của
Nho giáo.

1 Sách Luận ngữ, thiên “Học nhi”.
2 Sách Luận ngữ, thiên “Bát dật”.

309 |