Page 310 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

Đến các nhà Tống Nho thì khái niệm trung được

coi là khái niệm quan trọng nhất trong tứ đức
“trung, hiếu, tiết, nghĩa” của con người. Với Hán Nho
và Tống Nho, đạo trung quân đòi hỏi ở mọi người, ở
bất cứ người thần dân và kẻ bề tôi nào một sự phục

tùng tuyệt đối và vô điều kiện đối với vua. Do đó nó
dẫn đến thái độ “ngu trung”, đến quan điểm “trung
thần bất sự nhị quân” và sự phục tùng mù quáng đối
với vua bất kể ông vua đó là tốt hay xấu.

Khái niệm trung trong tư tưởng Nguyễn Đình
Chiểu và trong sự vận dụng của ông để giải đáp

những vấn đề của đời sống lẽ dĩ nhiên có liên quan
đến luận điểm về sự phục tùng trong quan hệ vua tôi
của Nho giáo. Nhưng vì ông sống dưới chế độ phong
kiến triều Nguyễn mục nát, trong đó từ vua đến
quan đều hủ bại, nên ông đã đi xa dần khỏi cái quan
điểm “ngu trung” mù quáng của Hán Nho và Tống

Nho. Và ít nhiều ông trở lại với ý nghĩa nguyên sơ
của khái niệm “trung” thời Khổng Mạnh. Nhưng sự
trở lại đó của ông không phải từ lập trường của giai
cấp thống trị, mà từ lập trường của nhân dân. Ngay

ở điểm ấy, ông đã có chỗ khác với các nhà sáng lập ra
đạo Nho rồi.

| 310