Page 308 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

giày xéo và chà đạp của quân thù. Điều ông nhấn

mạnh hàng đầu là “việc nhân nghĩa cốt ở yên dân”.
Dân, theo ông, lại bao gồm cả đến những tầng lớp
cùng khổ nhất trong xã hội. Đó là những nô tỳ,
“những manh lệ”, những “dân đen con đỏ”, và tất cả

những người áo vải cần lao. Nguyễn Đình Chiểu đã
tiếp thu những giá trị tinh thần ấy từ Nguyễn Trãi
và các thế hệ trước để suy nghĩ và sáng tạo.

Ngoài khái niệm nhân nghĩa, Nguyễn Đình
Chiểu còn đề cập đến khái niệm khác của Nho giáo
như trung, hiếu, tiết hạnh. Ngay từ trang đầu của

truyện Lục Vân Tiên, ông đã viết:
Trai thời trung hiếu làm đầu,

Gái thời tiết hạnh làm câu trau mình. (32)

Thế nào là trung trong quan niệm của Nguyễn

Đình Chiểu? Xuất thân từ Nho học, sống dưới vòm
trời đen nghịt của chế độ phong kiến, Nguyễn Đình
Chiểu không thể đi ra ngoài cái quan niệm cổ hữu
cho rằng một xã hội phải có vua và bất cứ một người
thần dân nào cũng phải coi việc trung với vua là một

nghĩa vụ, một nguyên tắc chính trị và đạo đức tối cao
của mình.

| 308