Page 314 - Người tri thức Việt Nam qua những chặng đường lịch sử

Ở Nguyễn Đình Chiểu, khái niệm trung thường

gắn với khái niệm hiếu để cùng nêu lên những phẩm
chất có liên hệ với nhau của một con người. Ông vẫn
thường nhấn mạnh:

Làm trai ơn nước nợ nhà,

Thảo cha, ngay chúa mới là tài danh. (175)

Và qua sự vận dụng của ông, khái niệm hiếu của
Nho giáo cũng đỡ cứng nhắc và trở nên gần gũi với
nhân dân hơn. Ở đây, khái niệm hiếu ít nhấn mạnh
vào sự phục tùng mù quáng của con cái đối với cha

mẹ như trong các giáo điều của đạo Nho. Hiếu ở ông
là lòng biết ơn, tôn kính cha mẹ, là trách nhiệm
trông nom săn sóc cha mẹ với tất cả tình cảm sâu
nặng của người con. Nguyễn Đình Chiểu cũng

thường viện dẫn đến những điển tích về hiếu trong
lịch sử, nhưng điều căn bản là ông tiếp thu giá trị
đạo đức từ trong nhân dân, cả những tình cảm và
niềm tin ngây thơ của họ. Ta có thể thấy rõ điều đó
qua những lời thơ sau đây của ông:

Đến như âm chất gốc trời,
Ở câu hiếu thuận đời đời bia son.

Người xưa giữ vẹn đạo con,

| 314